Rust in je hoofd S2#1 - 'Tusseninheid'

Welkom op deze aflevering van Meer rust in je hoofd.

De bedoeling van deze podcast is eenvoudig.

Je drukke hoofd even tot rust te laten komen.

In het eerste seizoen,

Tot en met aflevering 7,

Zochten we die rust ook door de beleving van korte meditatie of relaxatie en door op te gaan in de beleving van een verhaal.

In het tweede seizoen gaan we op zoek naar inspiratie om ruimer te kijken naar de landschappen van het leven.

Rust in je hoofd kan je immers ook vinden door te kijken vanuit nieuwe,

Verruimende perspectieven.

Vertel me over je luisterbeleving.

Ik lees je graag.

Het zou ook fijn zijn mocht je deze podcast willen delen.

Ik wens je nog veel luisterplezier.

In deze aflevering zou ik een pleidooi willen houden voor tusseninheid.

Een uitnodiging lanceren om rigide posities van wat we alles het juiste benoemen,

Wat los te laten en te durven schaatsen naar de tusseningebieden.

In relaties,

Gender,

Vriendschap,

Intimiteit,

Politiek,

Economie,

Kortom,

In het leven.

En goede rolmodellen kunnen daar behoorlijk bij helpen.

Als jongeman had ik naast madame Bizarre,

Waar ik al eerder over schreef,

Twee goede vrienden.

De ene midden de zestig,

De andere tien jaar ouder.

Er was geen groter verschil tussen twee mensen denkbaar dan tussen deze twee heren.

Meneer Van den Broek was mijn Apollo en Pietro mijn Dionysos.

Twee tegenpolen die nietsje tegenover elkaar plaatsten,

Maar die allebei in elk van ons aanwezig zijn.

Apollo als model voor de redelijkheid,

De orde,

Het gezond verstand,

De voorspelbaarheid en de controle.

Dionysos als model voor de non-korformist in ons die met het wijnglas in de hand,

Via de extase en de roes,

Onze complexe,

Mysterieuze,

Driftmatige gevoelswereld tot uitdrukking brengt.

Pietro leerde ik kennen op Ibiza,

Waar hij sinds enkele jaren woonde op zijn eentje.

Hij was een Vlaamse gepensioneerde Verenigde Natieswaarnemer,

Had op de meest conflictueuze plekken in de wereld vertoefd en er vaker dan hem lief was het menselijk inferno meegemaakt.

Dat belette hem niet,

Wel in tegendeel,

Om een aanstekelijk doorleefde wijsheid,

Een elektriserende dynamiek en een krachtige congruentie uit te stralen.

Met dat laatste bedoel ik dat zijn visies,

Zijn waarden en opvattingen zich rechtstreeks vertaalden naar zijn gedrag.

Hij was wat hij dacht en dat is precies wat ik van hem geleerd heb,

Consequent en ongeremd te doen wat je zelf belangrijk vindt en je daarbij niet laten afremmen door de afwijzing die je altijd wel riskeert.

Pietro was een volstrekte non-conformist die gewoon deed wat hij belangrijk vond.

Hij zag eruit als een oude zigeuner,

Maar was een zeer vrij man.

Van hem leerde ik het belang je niet te conformeren,

Niet bang te wezen om anders te zijn,

Maar ook hoe je je kan vaccineren tegen de eenzaamheid door een boeiend leven te leiden.

Meneer van den Broek leerde ik kennen toen hij 75 was en hij was helemaal de tegenpool van Pietro.

Een klassiek uitziende gentleman in het dure pak,

Een gekende antiquair geweest en wonend aan de Louisalaan in Brussel,

Ook op zijn eentje,

Maar omgeven door kunst.

Een rationele,

Gedistingueerde heer met een ontzagwekkende cultuur,

Even bescheiden als rijk,

Maar met de gave goede vriendschappen te kunnen onderhouden en er te blijven bij maken.

Van dat laatste was ik,

Toen 40 jaar jonger dan hij,

Een illustratie.

In tegenstelling tot Pietro,

Dronk of rookte meneer van den Broek nooit en was in alles zeer matig en sober.

Een echte epicurist.

Elke middag ging hij lunchen in het Hilton,

In de namiddag las hij of bezocht een toonstellingen en de avonden bracht hij door met een vriendin die lang niet half zo oud was als hij.

Hij bevestigde bij mij het belang van kunst in je leven.

Ik merkte ook hoe prettig het was om vele vrienden in het buitenland te hebben waar je kan logeren,

Maar vooral leerde ik van hem een zeker ascetisme kennen.

Een genieten in die wat strenge,

Epicuristische betekenis met soberheid en mate.

Dat ik beide mannen tegelijkertijd mocht kennen,

Eigenlijk de tegenpoel van de ander,

Heeft mij ongetwijfeld geïnspireerd in het ontwikkelen van een levenshouding die mij in het verloop van de jaren eigen is geworden.

Deze van rekkelijke tusseninheid.

Ik heb het geluk gehad dat wijze leermodellen mijn levenspad hebben gekruist.

Maar ook van jonge kinderen en van dieren kunnen we veel leren.

Die hebben emers nog niet geleerd dat ze moeten kiezen tussen categorieën die de meeste volwassenen hebben uitgevonden om zekerheid te vinden.

Voor volwassenen is het meestal of,

Of.

Tussenposities worden vermeden want die scheppen verwarring,

Onzekerheid en complexiteit.

Je bent man of vrouw,

Gelovig of atheist,

Autochtoon of allochtoon,

Intellectueel of vakman,

Moslim of Europeaan,

Jong of oud,

Getrouwd of single,

Vis of vlees.

Ooit al paella gegeten?

Of vitello tonnato?

Een Afrikaanse ontmoet die authentiek West-Vlaams spreekt?

Een Turkse leraar Nederlands?

Een vriendschap gekend die teder was?

Een brandweervrouw,

Filmtheater,

Een rekkelijk huwelijk,

Een shemale?

Gelukkig leven we in een periode van ontluisterende,

Razendsnelle evolutie.

De vorige ee was deze van de grenzen,

Afgescheiden klassen,

Seksen,

Culturen,

Statussen,

Carrières,

Politieke en religieuze identiteiten,

Oost en west,

Noord en zuid.

Voor iemand als Alessandro Barrico is het kenmerkende van de huidige periode nu net het verdwijnen van al die grenzen.

Dat is grotendeels het gevolg van de digitale revolutie.

Iedereen heeft toegang tot het World Wide Web.

Man of vrouw,

Of je in Niger woont,

Of in Luxemburg,

Rijk of warm.

De modellen van de apparaten zullen verschillen,

Maar de informatie is voor iedereen beschikbaar,

Meer zelfs,

Onafwendbaar.

En met die informatie ook de toetsing van wat ons wordt voorgehouden.

De categorieën aan de complexe en tegelijk genuanceerde realiteit.

Het wordt moeilijker om de mensen nog iets wijs te maken of om ongenuanceerde standpunten in te nemen.

Een klik op YouTube volstaat om met eigen ogen de werkelijkheid te verifiëren.

Vandaag zag ik in de krant een foto van een vrouwelijke scheidsrechter op het hoogste voetbalniveau en jonge vrouwen als bouwvakker aan het werk met een slijpschijf en poetrelle.

Misschien ontlokken ze nog steeds een kramp bij taaie zwart-wit henkers,

Maar je kan er niet omheen.

Vermijdt ze niet meer kunnen niet bestaan,

Te staan immers in kleur in de krant,

Zullen zij het nieuwe gewoon worden.

Rozemarijn was een jonge vee,

Maar dat had ze liever anders gehad.

Veeën moeten immers altijd netjes zijn en keurig en lief,

Onmiddellijk saai dus.

Rozemarijn had veel liever een heks geweest.

Die mogen morsen en pletsen en gillen en zotte dingen doen.

Onmiddellijk leuk dus.

Rozemarijn wou naar Heksenland,

Maar dat mocht niet van mama.

De horror,

Riep die verschrikt.

Dus moed Rozemarijn sloeg s'nachts het huis uit en kwam in het Heksenbos terecht.

Daar werd ze fantastisch ontvangen.

De heksen waren grapig en vriendelijk en leerden haar allerlei leuke trucjes.

Rozemarijn was er net zo gelukkig als haar mama er ongelukkig om was,

Want die miste haar dochter enorm.

En Rozemarijn ook wel haar mama.

Wat een dilemma.

Rozemarijn nam een wijze beslissing.

Ze woont af en toe in het Heksenbos en dan doet ze gekke dingen en stinkt ze een beetje.

En dan springt ze in bad,

Trekt een witte jurk aan en met haar veeënstaafje in de hand vliegt ze op haar heksenbezemstel naar de wolk waar mama en de keurige veeën wonen en vertelt ze zoete verhalen.

Rozemarijn is geen echte heks,

Maar ook geen echte vee.

Ze is Rozemarijn,

Een heksenvee.

Rozemarijn is een rekkelijke realiteit buiten de categorieën.

Dit verhaaltje was het lievelingsverhaal van mijn petekindje Mirko,

Toen hij klein was.

Mirko is een ruimdenkende jongen die het evident vindt dat er zoveel mogelijkheden tussen het ene en het andere zijn.

En ik ben Brigitte Minne,

De auteur van het boek met prachtige prenten van Karel Kneut,

Zeer dankbaar voor dit mooie verhaal.

Van mezelf en ook een beetje van u,

Van de media,

Het meeste nog,

En evenzeer van kunst en literatuur verwacht ik dat ze pootje lab doen met absolute waarheden en simplistische categorieën,

Zodat we vrij kunnen schaatsen naar alle tussenposities op de piste van de meer duidige en genuanceerde werkelijkheid.

Terug naar Montaigne.

Montaigne was een geest in voortdurende transformatie,

Even rechtlijnig als de koers van een vlieg,

Want hij neemt niets voor honderd procent waar aan.

Lichte opvattingen en theorieën waardoor hij zich aangesproken voelt aan de leugendetector van de praktijk,

En als blijkt dat ze niet de waarheid verkondigen waar ze zich voor uitgeven,

Dan verdwijnen ze met stille trom uit zijn discours,

Ook al had hij ze eerder bewieroogd.

En dat is precies wat Montaigne zo aangenaam lezen maakt,

Dat hij durft te twijfelen,

Zichzelf tegen te spreken.

In het begin predikt hij onder een strenge,

Rationele,

Stoïcijnse vlag,

En als hij wat ouder wordt,

Verandert hij van koers en kiest voor de zachte,

Genotvolle,

Warme wind van de epicuristen.

Ook al lijken ze tegen Polen,

Ze zijn allebei waar en zingevend.

Maar Montaigne heeft de moed de rigide posities te verlaten en de confrontatie met de tegenspraak aan te gaan.

Hij is niet een man van de rotsvaste overtuiging.

Hij repareert zijn visies als klemmende schoenen op de leest van de ervaring.

Wat het leven hem leert,

Is voor hem altijd waarachtiger dan wat hij weet.

Neem nu het voorbeeld van de omgang met de dood,

Een van zijn belangrijkste thema's.

Moet je daar nu veel mee bezig zijn,

Zoals de stoïcijnen beweren,

Of net zo weinig mogelijk,

Zoals Sokraat is adviseert?

Geslingerd,

Zoals wij allemaal,

Tussen de denker in hem en de levensgenieter,

Lost Montaigne het dilemma op zijn eigen wijzelijke manier op.

Moet je er een beetje mee bezig zijn,

Net genoeg om er vertrouwd mee te worden en de angst ervoor kwijt te raken.

En daarnaast,

Zoveel en zo vaak als mogelijk aandachtig en genietend leven,

Wakker en helder,

Moedig en onafhankelijk.

En die man met de zeis,

Ach,

Laat hem maar komen op een moment dat je mindfull een kool aan het planten bent.

Voor Montaigne was een kool planten immers de metafoor van bewust leven.

Het is iets klein,

Iets eenvoudig en natuurlijk.

Pas door dit nu uit te schrijven voor mijn laatste boek,

Besefte ik die symboliek van de kool.

De kool.

Ik herinner me nog levendig dat ik als kleine jongen echt geloofde dat kindjes geboren werden in een kool.

Mijn moeder had het me verteld en ik geloofde haar.

Maar de dag dat ik mijn moeder in de tuin een koolzag afsnijde,

Bezorgde het me wel een posttraumatische stressstoornis in peuterformaat.

Ik kon niet meer spreken van ontzetting en liep bleek en bevend mee de keuken in.

Daar volgde ik met ontredderde blik de handelingen van mijn nietsvermoedende moeder die de buitenste bladeren van de kool trok.

Er viel geen kindje uit.

Dat stak dus dieper.

Toen spoelde mijn moeder de kool onder de kraan en ik voelde over heel mijn lijf je plaatsvervangende rillingen bij de gedachten aan het koude water.

Maar dat was niets vergeleken bij wat volgen zou.

Mijn moeder nam een groot mes en hakte de kool in stukken.

Ik sloeg de handen voor mijn gezicht.

Het beeld van het mes in die kleine baby leek een afschuwelijke foltering en heeft me toen zo diep geraakt dat ik die huivering nooit meer ben kwijtgeraakt.

Maar alles is ambivalent en het goede nieuws is dat deze ingrijpende ervaring de voedingsbotom geworden is voor mijn levenslang engagement bij Amnesty International.

Ooit las ik een anekdote die me is bijgebleven.

Die ging over de briljante Franse schrijver,

Filosoof en socioloog Roger Calouet en hoe hij brak met het surrealisme.

Hij was het niet eens met André Breton,

De paus van de surrealisten,

Over de betekenis van een springboon.

Dat is een boon die op een bepaald ogenblik,

Als de vrucht rijp is,

Uit zijn omhulsel springt.

Breton,

Die aanhanger was van het mysterieuze,

Het magische en het irrationele,

Vond dat de betekenis van die boon louter moest liggen in de bovennatuurlijke mystieke kracht die ervan uitging en de verwondering die het ontlokte.

Calouet daarentegen was niet gekant tegen deze poëtische benadering,

Maar wou vanuit zijn wetenschappelijke achtergrond de boon onderzoeken en vervolgens analyseren van waaruit deze beweging ontstond.

Dat was voor Breton onaanvaardbaar,

Want de rationele analyse zou volgens hem de unieke kracht van de magische beleving onmogelijk maken.

De kloof tussen het irrationele van de betovering en de rationele wil om te begrijpen,

Bleek zo diep dat het een definitieve breuk inluidde tussen beide erudite mannen.

Soms heb ik de indruk dat er binnen in mij ook zo'n twee mannen wonen,

Enerzijds de nuchtere wetenschappelijke analytische geest die om de dingen een bestaansrecht te geven graag uitgaat van evidence-based resultaten,

Maar die ook hetgeen hij niet kan verklaren neigt te negeren of te ontkennen omdat hij geen kapstok heeft om het aan op te hangen.

Anderzijds de intuïtieve man die van kunst houdt,

Boeken,

Films en toevallige ontmoetingen omdat ze een glimp van herkenning kunnen geven aan het onbenoembare,

Aan die amper waarneembare maar steeds aanwezige,

Basale ik.

Ik ben ze zo pijsdankbaar omdat ze me beloftevol vrij waren van de laksheid waartoe de juiste waarheid me zou verplichten.

In onze westerse wereld is de ratio en de daaruit voortvloeiende redelijkheid vaak de enige norm van wat juist en goed is.

De andere kant,

Het emotionele,

Het intuïtieve,

Het passionele en het irrationele valt te mijden omwille van onvoorspelbaarheid en dus controleverlies.

Dat is vliegen met één vlugel,

Vandaar die tip van Montaigne,

Meng je wijsheid met een tikkeltje onverstand.